Ik zocht een huis met tuin in Amsterdam en vond er eentje in Betondorp. Is dat niet het dorp waar Johan Cruijff opgroeide en de broertjes Van het Reve, vragen mensen mij. Klopt. En is het niet heel erg grijs daar? Zeker niet. Betondorp heet dan ook eigenlijk Tuindorp Watergraafsmeer. En groen is het. Het is er ideaal. En nu staat het zwart op wit.
Dwalen door een ideaal
Voor me ligt de ongelooflijk leuke wandelgids Dwalen door een ideaal met twaalf wandelingen door tuin- en fabrieksdorpen in heel Nederland. De wandeling door Amsterdam gaat voornamelijk door mijn Betondorp. Sterker nog, de rondwandeling vanaf het Amstelstation komt letterlijk bij mij voor de deur langs. Tuurlijk ga ik die lopen. En wel vanaf de voordeur.
Beschermd stadsgezicht
Voor wie Betondorp niet kent. Betondorp is vandaag de dag een beschermd stadsgezicht, gebouwd in de jaren ’20 van de vorige eeuw als een groen en sociaal tuindorp met goede en betaalbare huizen voor arbeiders in een tijd waarin die vooral in krotten woonden. Eentje waar geëxperimenteerd is met verschillende betonbouwsystemen, maar waar ook bakstenen huizen staan. Eentje met hofjes, veel groen en een ingewikkeld stratenplan. Het is een prototype tuindorp vol elementen van bouwstijl De Amsterdamse School. Zonder kerken en zonder cafés, ook al zijn beide later toegevoegd. Maar wel met een leeszaal om de arbeiders te verheffen, zoals dat toen heette.
Met gezellig dorpsplein
Als snel sta ik op mijn favoriete plek, de Brink, het centrale achthoekige dorpsplein van architect Dick Greiner. Het vormt de maatschappelijke spil van het dorp door de bakker, de bankjes en alle activiteiten die er door buurtgenoten worden georganiseerd. Ik kom er altijd wel een bekende tegen. Zo’n plein. De mooie hoekpanden hebben allerlei verspringende delen die me nog het meest doen denken aan Bauhaus: wit, platte daken en kubistisch. Terwijl langs het plein ook een overdekte gaanderij ligt die de leeszaal verbindt met het op de andere hoek gelegen verenigingsgebouw. Daarachter ligt een romantisch hofje met een Zuid-Franse sfeer. Witte huizen met blauwe luiken, een tuin met bomen, tafels en bloemen.
Huis van Johan Cruijff
Deze stadswandeling voert heel mooi langs de highlights van Betondorp. Check ook de deuren en gevels. Van ieder betonblok zijn die anders, afhankelijk van de architect. Ook mooi: de beelden van stadsbeeldhouwer Hildo Krop op de gevels van de scholen op het Zuivelplein en de Huismanshof. En ja, je loopt ook langs het huis van Johan Cruijff. En langs het zeer Amsterdamse eetcafé De Avonden. Op de gevel hangt een passage uit het gelijknamige boek: ‘Er is geen enkele geldige reden waarom deze avond zou moeten mislukken. Ik heb een vermoeden dat hij slaagt’.
Langs Rijksmonumenten
Maar de tuindorpen wandeling Amsterdam gaat niet alleen door Betondorp maar ook door twee naoorloogse tuindorpen. Tuindorp Frankendael vond ik een ontdekking. Ook wel Tuindorp Jeruzalem genoemd omdat de witte lage huizen met platte daken aan het Midden-Oosten zouden doen denken. Het is de eerste naoorlogse wijk die werd aangewezen als Rijksmonument. Beroemde architecten als Cornelis van Eesteren, Mart Stam en tuinarchitecte Mien Ruys werkten eraan mee. Het is er heerlijk stil. Links en rechts wordt in de tuinen gewerkt, er zijn mooie zichtlijnen, veel groen en een prachtige boomhut met onderin een ruilbibliotheek. Aan de overkant van de wijk is het fijne park Frankendael waar deze stadswandeling doorheen gaat. Langs de mooie buitenplaats, nu het lekkere restaurant Merkelbach met terras in het groen. Ik wandel een stukje door het bos voordat ik het grote veld oversteek. De wandeling eindigt in een ander Rijksmonument: het Amstelstation met zijn geweldige kunstwerken in de hal. Maar ik moet nog naar huis.
Groen Amsterdam
Op de terugweg verscheen een grote glimlach op mijn gezicht, omdat ik me realiseerde dat deze hele leuke en informatieve tuindorpen wandeling me nog enthousiaster heeft gemaakt over mijn buurt. En ik was al enthousiast. Ik kan alleen maar zeggen: maak die wandeling en ontdek hoe veelzijdig en groen Amsterdam is als je het centrum verlaat. Het is er ideaal.